السيد الطباطبائي

106

اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي )

يا تاخر زمانى دارند نسبت به بعضى ديگر و بنا بر اين هر وجودى مرتبه اى از مراتب طولى على و معلولى يا مراتب طولى زمانى را اشغال كرده است اكنون مىخواهيم ببينيم هر وجودى چه نسبتى دارد با مرتبه اى كه در آن مرتبه هست مثلا وجودى مرتبه عليت دارد و وجود ديگرى مرتبه معلوليت آيا هر يك از اين دو وجود با مرتبه اى كه دارد چه نسبتى دارد آيا اين مرتبه خارج از حقيقت آن وجود است يا خارج نيست يعنى اگر فرض كنيم كه آن وجود در آن مرتبه نباشد خودش خودش است و فقط يك امر خارجى از وى سلب شده يا آنكه اگر فرض كنيم كه آن وجود در آن مرتبه نباشد و در مرتبه ديگر باشد خودش خودش نيست و هويت آن وجود عين مرتبه آن است و همچنين در مراتب زمانى مثلا حادثه اى در يك قطعه از زمان واقع مىشود و حادثه ديگر در يك قطعه بعد از آن قطعه و حادثه ديگر در يك قطعه ديگر قبل از آن قطعه آيا آن حادثه با آن مرتبه از زمانى كه آن را اشغال كرده چه نسبتى دارد و اگر فرض كنيم آن حادثه بجاى حادثه قبلى يا بجاى حادثه بعدى باشد خودش خودش خواهد بود و فقط يكى از عوارض وجودى وى كه بودن در قطعه خاص و مرتبه خاص از زمان است از وى سلب شده يا آنكه بودن آن حادثه در زمانى كه واقع شده خارج از هويت و وجود آن حادثه نيست و اگر فرض كنيم آن حادثه در قطعه ديگر و در مرتبه ديگر از زمان باشد ديگر آن حادثه آن حادثه نيست يعنى زمان هر موجودى مقوم ذات آن موجود است و زمان واقعيتى خارج از هويت و شخصيت واقعى موجودات زمانى نيست . يكى از بهترين نتايجى كه از اصل اصالت وجود و اصل تشكك وجود استنتاج مىشود همين است كه مرتبه هر وجودى مقوم ذات آن وجود است و حتى در مراتب زمانى نيز زمان خارج از هويت و تشخص واقعى موجودات نيست . معمولا زمان را به منزله ظرفى خارج از حقيقت وجود موجودات زمانى فرض مىكنند يعنى زمان را موجودى علىحده و زمانيات را موجودات ديگرى فرض مىكنند و چنين مىپندارند كه هر موجود زمانى در يك قسمت از آن موجود ديگر كه بنام زمان خوانده مىشود قرار گرفته است عينا مانند اشيايى كه در يك صندوق يا اطاق جا داده مىشود با اين فرق كه ظرفيت و گنجايش زمان طولى است و ظرفيت صندوق و اطاق عرضى از لحاظ طولى موجودات زمانى كه در پشت سر يكديگر از لحاظ زمان قرار گرفته‌اند عينا شبيه به دانه هاى يك زنجير است كه پشت سر يكديگر رديف شده‌اند . و چون زمان موجودى است و زمانيات موجود ديگرى مانعى ندارد كه يك حادثه زمانى كه در يك قطعه از زمان واقع شده با حفظ هويت و عينيت